Ngũ hành sinh khắc

3. Ngũ hành sinh, khắc

Học thuyết ngũ hành cho rằng giữa các sự vật với nhau tồn tại mối liên hệ nhất định. Mối liên hệ này đã thúc đẩy sự vật phát triển và biến hóa. Giữa các ngũ hành tồn tại quy luật tương sinh, tương khắc, do đó sinh, khắc chính là quan điểm cơ bản của học thuyết ngũ hành dùng để khái quát và nói rõ mối quan hệ và sự phát triển giữa các sự vật.

Tương sinh có nghĩa là nuôi dưỡng, thúc đẩy, trợ giúp lẫn nhau; tương khắc có nghĩa là ràng buộc, khắc chế, khống chế lẫn nhau. Ngũ hành tương sinh là: Mộc sinh hoả, hỏa sinh thổ, thổ sinh kim, kim sinh thuỷ, thủy sinh mộc.

Ngũ hành tương khắc là: Mộc khắc thổ, thổ khắc thuỷ, thuỷ khắc hoả, hoả khắc kim, kim khắc mộc.

Trong quan hệ tương sinh có hai mặt: sinh ra tôi và tôi sinh ra. Sinh ra tôi là phụ mẫu, tôi sinh ra là con, khắc tôi là quan quỷ, tôi khắc là thế tài, ngang hoà là anh em. Như can ngày sinh là canh kim, thổ sinh kim, nên thổ là phụ mẫu của kim; hoả khắc kim nên hoả là quan quỉ của kim kim khắc mộc nên mộc là thê tài của kim, kim sinh thuỷ, nên thuỷ là tổ tôn của kim, kim và kim giống nhau nên là anh em; thê tài đối với nam giới mà nói vừa là tiền của, vừa là vợ; quan quả đối với nữ giới mà nói vừa là sao quan, vừa là chồng.

Tương sinh, tương khắc giống như âm dương, là hai mặt không thể tách rời nhau được của vạn vật. Không có sự sinh ra thì không có phát sinh và trưởng thành của vạn vật; không có sự khắc thì không thể duy trì sự cân bằng điều hoà trong quá trình phát triển và biến hóa của sự vật. Cho nên không có tương sinh thì không có tương khắc, hoặc ngược lại. Hiện tượng trong sinh có khắc, trong khắc có sinh này là mối quan hệ lợi dụng lẫn nhau, nó thúc đẩy duy trì sự sinh trưởng, phát triển và biến hoá bình thường của sự vật.