khởi nguồn của học thuyết âm dương

Chương 2 ÂM DƯƠNG, NGŨ HÀNH

Trong lĩnh vực khoa học thông tin của nước ta, phàm dùng phương pháp kỹ thuật để dự đoán thông tin như Bát quái, Tứ trụ, Kỳ môn, Tinh tượng, phong thuỷ, vv. đều là lấy theo nguyên lý biến hoá của âm dương và quy tắc ngũ hành sinh khắc chế hoá. Do đó dùng Tứ trụ để đoán thông tin tốt xấu của một người cũng phải hiểu được nguyên lý và quan hệ của âm dương ngũ hành biến hóa sinh khắc.

I. HỌC THUYẾT ÂM DƯƠNG

Học thuyết âm dương là tư tưởng duy vật và biện chứng của nhân dân lao động trước đây, thông qua quan sát các sự vật và hiện tượng, chia vạn vật trong vũ trụ thành hai loại âm dương mà xây dựng nên. Học thuyết âm dương cho rằng, sự hình thành, biến hoá và phát triển của vạn vật đều do sự vận động của hai khí âm dương. Nó tổng kết các quy luật biến hoá âm dương của thế giới tự nhiên, thống nhất với tư tưởng triết học đối lập thống nhất. Học thuyết âm dương không chỉ ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khoa học mà còn trở thành cơ sở lý luận của khoa học tự nhiên và thế giới quan duy vật của Trung Quốc.

1. Khởi nguồn của học thuyết âm dương

Học thuyết âm dương, từ đời Hạ xa xưa đã hình thành. Điều đó có thể được chứng thực bằng sự xuất hiện hào dương, hào âm trong bát quái của Kinh dịch. Hào âm (- ) và hào dương (-) trong Bát quái xuất hiện trong sách cổ "Liên sơn" của đời nhà Hạ Trung Quốc, cho nên trong "Sơn hải kinh" có câu: "Phục Hy được hà đồ, người Hạ nhân đó nói là "Liên Sơn"; Hoàng đế được hà đồ nên người Chu gọi là "Chu dịch". Tức là nói ở đời Hạ đã có quyển sách về Bát quái liên sơn này, còn Bát quái lại do hai hào cơ bản nhất: âm và dương cấu tạo thành. Cho nên học thuyết âm dương bắt nguồn từ nhà Hạ là điều tin được.

Nhân đây tôi muốn nói thêm rằng: giới học thuật ngày nay đối với mối quan hệ của học thuyết âm dương, ngũ hành và bát quái, cũng như khởi nguồn và quá trình diễn biến của nó, vẫn có những kiến giải khác nhau. Nhà sử học Bàng Phác trong bài "Nghiên cứu về nguồn gốc âm dương ngũ hành” (đăng ở mục "Bàn về lịch sử văn hóa cổ đại Trung Quốc", do Tạp chí Đại học Bắc Kinh xuất bản năm 1986) có nêu: nguồn gốc của quan niệm ngũ hành là ở quy bốc của dân tộc Thương, nguồn gốc quan niệm âm dương là mai bốc của dân tộc Ngô Việt ở phương nam (tức ở trong "Sở từ" gọi là "Diên bạ"). Bát quái thì bắt nguồn ở Phệ chiêm của dân tộc Chu, tức trong sách cổ có ghi là "Lục nhâm" mà về sau phát triển thành "Sáu hào"). Do đó ngài Bàng Phác đã căn cứ vào tích Thù Ty Mã ở trong sách cổ mà suy đoán ra, cho rằng các dân tộc ở phương Bắc và phương Nam Trung Quốc cổ đại (chủ yếu là nhà Thương, nhà Chu và Việt Sở) do sự thâm nhập văn hóa mà thành, đến thời Chiến quốc do các nhà nho như Khổng Tử, Trâu Diễn đã hòa trộn ba nền văn hóa lớn lại với nhau. Đến đời nhà Hán Đổng Trọng Thư mới tập hợp thành học thuyết âm dương ngũ hành và cùng với thuật số Bát quái của Chu dịch kết hợp lại thành một công trình vĩ đại, Cách chứng minh trong các bài viết của ngài Bàng Phác chặt chẽ, có giá trị là tác phẩm diễn giải độc đáo. Nhưng giới khảo cổ và giới sử học ngày nay vẫn chưa có sự nhất trí đối với văn hóa cổ đại của đời nhà Hạ, với Liên Sơn, Quy tàng trong kết quả nghiên cứu của mình. Các tài liệu và chứng vật cũng không đầy đủ, do đó ở quyển sách này cũng chỉ có thể dựa theo cách nói truyền thống để xác định khởi nguồn của thuyết âm dương vào thời kỳ nhà Hạ. Nếu sau này phát hiện được những chứng cứ mới đủ để bác bỏ cách nói truyền thống này, cho rằng khởi nguồn của học thuyết âm dương ở những thời đại về sau hơn thì chúng tôi cũng sẽ tuân theo chân lý mà không sửa đổi những luận điểm trong sách này.