1. Xét ảnh hưởng âm dương ngũ hành, thiên can địa chi đối với bệnh tật

1. Xét ảnh hưởng âm dương ngũ hành, Thiên can địa chỉ đối với bệnh tật

Âm dương, ngũ hành là một danh từ triết học trừu tượng. Muốn diễn đạt rõ tác dụng của nó trong lĩnh vực khoa học và mối quan hệ của nó với cơ thể con người, nhất định phải dùng đến thiên can, địa chỉ. Vì trong thiên can, địa chỉ thể hiện chính xác thuộc tính của âm dương ngũ hành, mà những thuộc tính này lại là tiêu chí cụ thể về các thông tin của cơ thể. Cho nên âm dương ngũ hành, thiên can địa chi không những nói rõ sự ảnh hưởng to lớn của nó đối với sinh lý, bệnh lý và sự thay đổi do khí hậu, mà còn nói rõ sự thống nhất giữa cơ thể con người với hoàn cảnh xung quanh, tức là quan điểm trời, đất và người tương ứng thành một chỉnh thể.

Trước hết ta bàn về hai khí âm dương. Sách "Âm dương ứng tượng đại luận nói: "Âm thắng thì dương bệnh, dương tháng thì âm bệnh". Hai khí âm dương trong cơ thể cân bằng lẫn nhau, nếu khí dương phát triển trội hơn thì khí âm tất sẽ bị tổn thương, ngược lại khí âm phát triển trội hơn, khí dương sẽ bị thương tổn, như vậy sẽ sinh bệnh, thậm chí tử vong. Trong sách "Mạch giải biên” nói rất cụ thể về nguyên nhân sinh bệnh: "Người tại ù là dương khí vạn vật thịnh mà sinh ra, thậm chí thành điện vậy". Do đó trảm bệnh đều do khí mà sinh ra.

Xét về ngũ hành, sách "Tố vấn trạch dịch" có nói: "Hợp với người thì lấy phép ngũ hành bốn mùa mà chữa. Ngũ hành là: kim, mộc, thuy, hoả, thổ, rất cao xa nhưng cũng rất gần gũi. Nó quyết định sự sống chết, thành bại, là khí của lục phủ, ngũ tạng". Cơ thể con người là một vật thể âm dương đối lập Tất phức tạp. Trong y học, từ xa xưa đã căn cứ vào âm dương ngũ hành, thiên can địa chỉ để sắp xếp các tổ chức khí quan, các bộ vị trên cơ thể, nó quyết định người thịnh hay suy, để chẩn đoán và chữa trị. Cho nên âm dương ngũ hành, thiên can địa chỉ, không chỉ dùng để nói rõ chức năng sinh lý của cơ thể, bệnh lý biến hóa mà còn để chỉ đạo chẩn đoán chữa trị bệnh tật. Để nói rõ vấn đề này, dưới đây sẽ giới thiệu bảng âm dương ngũ hành, thiên can địa chi phối với các tạng, phủ

image

Thiên can địa chi phối với các tạng phủ là dựa vào sự vượng của bốn mùa và tuế vận của hàng năm làm chủ, từ đó có thể biết được thời gian nào có nạn dịch bệnh gì. Sách "Khí giao biến đại luận” nói: "Tuế mộc thái quá thì phong thấp lưu hành, tỳ (lách) thể bị lâm bệnh. Hoả thái quá thì nhiệt cao, phổi thuộc kim bị bệnh. Năm thổ mạnh quá, phong thấp lưu hành nhiều, thận thuộc thuỷ bị bệnh. Năm kim mạnh quá thì táo bón lưu hành, gan thuộc mộc bị bệnh. Năm thuỷ mạnh quá thì hàn lưu rét nhiều, tâm thuộc hoả bị bệnh. Trong "Tàng khí pháp thời luận” nói: "Bệnh gan khỏi vào mùa hạ, mùa hạ không khỏi thì nặng vào mùa thu, mùa thu không chết kéo dài sang mùa đông lại bắt đầu khởi bệnh vào mùa xuân. Người bị bệnh gan khỏi ở bính, định, bình định không khỏi sẽ nặng thêm ở canh, tân; canh, tân không chết kéo dài sang nhâm quý, bắt đầu bị bệnh vào giáp, ất...". Thuộc tính âm dương ngũ hành của tạng phủ con người phù hợp với âm dương ngũ hành trong thiên can địa chỉ mà kim mộc thuỷ hỏa thổ lại phân biệt vượng suy theo bốn mùa. Cho nên mộc vượng quá thì tỳ vị bị khắc, do đó tỳ vị bị bệnh. Hoặc nói cách khác, trong giờ sinh của con người mà mộc nhiều hoặc mộc vượng, còn thổ suy thì tỳ vị của người đó nhất định có bệnh. Do đó, nắm được mối quan hệ sinh khắc giữa thiên can địa chi với cơ thể con người và tính quan trọng của nó thì sẽ biết cách đề phòng bệnh tật một cách hữu hiệu và biết được bệnh nặng hay nhẹ, cát hay hung.